Κυπριακή Δημοκρατία
Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας
Ακτινοπροστασία > Παρακολούθηση της περιβαλλοντικής ραδιενέργειας

Ακτινοπροστασία



Παρακολούθηση της περιβαλλοντικής ραδιενέργειας

Με βάση το άρθρο 35 της Συνθήκης ΕΥΡΑΤΟΜ (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας), «κάθε κράτος μέλος πρέπει να διαθέτει και λειτουργεί κατάλληλη υποδομή για τη συνεχή παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας στον αέρα, το νερό και το έδαφος, σε συμμόρφωση με τους Βασικούς Κανονισμούς Ακτινοπροστασίας (Basic Safety Standards)». Με βάση το ίδιο άρθρο της Συνθήκης, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει το δικαίωμα πρόσβασης και επιθεώρησης της υποδομής αυτής για την αξιολόγηση της λειτουργίας και αποδοτικότητάς του». Επίσης, με βάση το Άρθρο 36 της Συνθήκης, τα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση να αποστέλλουν περιοδικά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεδομένα περιβαλλοντικής ραδιενέργειας.

Η Υπηρεσία Ελέγχου και Επιθεώρησης για Ακτινοβολίες (ΥΠΕΛ) λειτουργεί από το 2006 τηλεμετρικό δίκτυο παρακολούθησης της περιβαλλοντικής ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα της Κύπρου, το οποίο λειτουργεί και ως σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης σε περίπτωση ραδιολογικού συμβάντος. Το δίκτυο αναβαθμίστηκε το 2012 και διαθέτει επτά σταθερούς τοπικούς σταθμούς μέτρησης του ρυθμού δόσης γ-ακτινοβολίας που καλύπτουν όλη την ελεύθερη περιοχή της Κύπρου, έναν φορητό φασματοσκοπικό σταθμό μέτρησης γ-ραδιοϊσοτόπων, έναν σταθερό φασματοσκοπικό σταθμό (aerosol) μέτρησης ολικής α-ακτινοβολίας, ολικής β-ακτινοβολίας, ραδονίου και γ-ραδιοϊσοτόπων, καθώς και τρία κέντρα ελέγχου, εκ των οποίων το ένα φορητό.

Το τηλεμετρικό δίκτυο είναι, επίσης, συνδεδεμένο με το Ευρωπαϊκό δίκτυο EURDEP (European Radiological Data Exchange Platform) και αποστέλλει δεδομένα αυτόματα (σε ωριαία βάση) στο Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Ίσπρα της Ιταλίας. Δεδομένα περιβαλλοντικών μετρήσεων ραδιενέργειας αποστέλλονται και στην τράπεζα πληροφοριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης REM (Radioactivity Environmental Monitoring) πάνω σε ετήσια βάση. Το 2015 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε τον νέο ιστότοπο του δικτύου EURDEP. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει κατά καιρούς εκθέσεις με δεδομένα περιβαλλοντικής ραδιενέργειας που υποβάλλονται στη βάση REM από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.


(Από την επίσημη ιστοσελίδα του δικτύου EURDEP, Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Το εθνικό δίκτυο παρακολούθησης της ραδιενέργειας στο περιβάλλον, πέρα από το τηλεμετρικό δίκτυο, περιλαμβάνει δύο αυτόματες δειγματοληπτικές αντλίες μικρής παροχής, μία στη Λευκωσία και μία στη Λεμεσό, για μετρήσεις ολικής β-ακτινοβολίας στην ατμόσφαιρα και μία αυτόματη δειγματοληπτική αντλία μεγάλης παροχής στη Λευκωσία για την παρακολούθηση των συγκεντρώσεων γ-ραδιοϊσοτόπων στην ατμόσφαιρα και, ειδικά, τεχνητά παραγόμενων ραδιοϊσοτόπων όπως το Cs-137 και το Ι-131, τα οποία είναι πιθανό να ανιχνευθούν στην ατμόσφαιρα σε περίπτωση πυρηνικού ή άλλου ραδιολογικού συμβάντος. Διατίθεται επίσης φορητός εξοπλισμός για διερευνήσεις και μετρήσεις ραδιενέργειας στο περιβάλλον και τους χώρους εργασίας.

Η ΥΠΕΛ πραγματοποιεί δειγματοληψίες και μετρήσεις των επιπέδων ραδιενέργειας στο έδαφος, στα νερά, στο θαλάσσιο περιβάλλον, στα τρόφιμα, στις ζωοτροφές, στα οικοδομικά υλικά και σε διάφορα αγαθά, σε συνεργασία με το Γενικό Χημείο του Κράτους (ΓΧΚ) και το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών (ΤΑΘΕ).

Μετά το πυρηνικό ατύχημα στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011, η ΥΠΕΛ, στο πλαίσιο εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας και των σχετικών Κανονισμών και Αποφάσεων της ΕΥΡΑΤΟΜ [1, 2] που εφαρμόζονται απευθείας στην Κύπρο, σε συνεργασία και με άλλες κυβερνητικές Υπηρεσίες, εφαρμόζει ειδικό πρόγραμμα επιθεωρήσεων, δειγματοληψιών και μετρήσεων ραδιενέργειας αναφορικά με τα εισαγόμενα προϊόντα από την Ιαπωνία και γειτονικές περιοχές. Παρόμοιες μετρήσεις γίνονται και για άλλα προϊόντα μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσέρνομπιλ της Ουκρανίας (πρώην ΕΣΣΔ) το 1986.

Πέραν της Συνθήκης ΕΥΡΑΤΟΜ και των Βασικών Κανονισμών Ακτινοπροστασίας, σχετική είναι και η Σύσταση 2000/473/Ευρατόμ που εξέδωσε το 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρέχοντας καθοδήγηση στα κράτη μέλη της ΕΕ σχετικά με την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας στο περιβάλλον με στόχο την αξιολόγηση της έκθεσης του πληθυσμού στο σύνολό του.

Το σύστημα παρακολούθησης της περιβαλλοντικής ραδιενέργειας και έγκαιρης προειδοποίησης σε περίπτωση ραδιολογικού συμβάντοςτης Κύπρου επιθεωρήθηκε μέχρι σήμερα τρεις φορές (το 2006, το 2008 και το 2015) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με βάση τα άρθρα 35 και 36 της Συνθήκης ΕΥΡΑΤΟΜ (EURATOM Treaty Article 35/36 verification visits) και η Επιτροπή εξέδωσε σχετικές εκθέσεις.

Η έκθεση που εξέδωσε η ΥΠΕΛ με δεδομένα περιβαλλοντικής ραδιενέργειας για τα έτη 2004-2009 είναι διαθέσιμη εδώ. Τον Ιανουάριο του 2017 η ΥΠΕΛ προχώρησε σε έκδοση νέας έκθεσης με δεδομένα περιβαλλοντικής ραδιενέργειας για τα έτη 2010-2015, η οποία είναι διαθέσιμη εδώ.

Τον Απρίλιο 2018, η ΥΠΕΛ λειτούργησε την εξειδικευμένη ιστοσελίδα της , στην οποία παρέχεται στους ενδιαφερόμενους πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο αναφορικά με μετρήσεις ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα της Κύπρου. H ιστοσελίδα είναι διαθέσιμη στην ελληνική και αγγλική και παρέχει στον χρήστη τη δυνατότητα γραφικής απεικόνισης των διαθέσιμων δεδομένων ανά παράγοντα μέτρησης και ανά σταθμό μέτρησης. Η διεύθυνση της ιστοσελίδας στο διαδίκτυο είναι https://radiation.dli.mlsi.gov.cy/.